Botox is wereldwijd de meest uitgevoerde niet-chirurgische cosmetische behandeling. Toch begon het verhaal meer dan een eeuw geleden, niet in een kliniek maar bij een voedselvergiftiging. In dit artikel leest u wie botox heeft ontdekt, hoe het van gif tot geneesmiddel werd en hoe het in het lichaam werkt.
Wie heeft botox ontdekt?
Botox is het resultaat van ruim honderd jaar onderzoek door verschillende wetenschappers en artsen. Drie namen springen eruit: Émile van Ermengem, die de bacterie ontdekte, Alan Scott, die er als eerste een medicijn van maakte, en Jean en Alastair Carruthers, die het effect op rimpels ontdekten.
Émile van Ermengem: de ontdekking van de bacterie (1895)
In 1895 werden in het Belgische dorp Ellezelles tientallen mensen ziek na het eten van rauwe ham op een begrafenis. Enkelen van hen overleden. De Belgische microbioloog Émile van Ermengem onderzocht de ham en vond de bacterie die de vergiftiging veroorzaakte. Hij noemde haar Bacillus botulinus, naar het Latijnse woord botulus (worst), omdat de ziekte al langer in verband werd gebracht met bedorven vleeswaren. Tegenwoordig heet de bacterie Clostridium botulinum.
Het zuiveren van de toxine (1920 tot 1946)
In de jaren 20 lukte het onderzoekers van de Universiteit van Californië in San Francisco voor het eerst om botulinetoxine in gezuiverde vorm te isoleren. In 1946 slaagde de Amerikaanse onderzoeker Edward Schantz erin de toxine in kristalvorm te maken. Dat was een belangrijke stap, omdat het middel daardoor zuiver en nauwkeurig te doseren werd.
Alan Scott: van gif naar geneesmiddel (jaren 70)
De Amerikaanse oogarts Alan B. Scott zocht naar een alternatief voor een operatie bij scheelzien (strabisme). Met toxine van Schantz ontdekte hij dat een kleine hoeveelheid een oogspier gericht kon ontspannen. Eind jaren 70 behandelde hij de eerste patiënten. Zijn middel heette Oculinum. Het farmaceutische bedrijf Allergan nam het later over en gaf het de naam Botox.
Wie ontdekte dat botox helpt tegen rimpels?
Eind jaren 80 behandelde de Canadese oogarts Jean Carruthers patiënten met botulinetoxine tegen ooglidkramp (blefarospasme). Een patiënte merkte op dat haar fronsrimpels na de behandeling minder zichtbaar waren. Jean Carruthers onderzocht dit samen met haar man, dermatoloog Alastair Carruthers. In 1992 publiceerden zij het eerste wetenschappelijke artikel over de behandeling van fronsrimpels met botulinetoxine. Daarmee begon het cosmetische gebruik van botox.
Tijdlijn: de geschiedenis van botox
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1895 | Émile van Ermengem ontdekt de bacterie na een voedselvergiftiging in België |
| Jaren 20 | Onderzoekers in San Francisco isoleren voor het eerst gezuiverde botulinetoxine |
| 1946 | Edward Schantz maakt de toxine in kristalvorm |
| Eind jaren 70 | Alan Scott behandelt de eerste patiënten met scheelzien |
| 1989 | De Amerikaanse FDA keurt het middel goed tegen scheelzien en ooglidkramp |
| 1992 | Jean en Alastair Carruthers publiceren over de behandeling van fronsrimpels |
| 2002 | De FDA keurt botox goed voor cosmetisch gebruik bij fronsrimpels |
| 2010 | Goedkeuring voor de behandeling van chronische migraine |
Is botox een gif?
Botulinetoxine is in grote hoeveelheden een van de sterkste natuurlijke giffen die bestaan. Bij een behandeling wordt echter een heel kleine, nauwkeurig afgemeten dosis gebruikt, die alleen plaatselijk werkt in de behandelde spier. Het is een geregistreerd geneesmiddel dat al tientallen jaren wordt gebruikt, zowel medisch als cosmetisch.
Hoeveel botoxbehandelingen worden er wereldwijd gedaan?
Volgens de wereldwijde enquête van de International Society of Aesthetic Plastic Surgery (ISAPS) is botulinetoxine de meest uitgevoerde niet-chirurgische cosmetische behandeling. In 2024 ging het om 7,8 miljoen behandelingen door plastisch chirurgen. Het werkelijke aantal ligt hoger, omdat behandelingen door cosmetisch artsen en dermatologen niet in deze cijfers zijn meegenomen.
Welke merken botox zijn er?
“Botox” is eigenlijk een merknaam, maar wordt in het dagelijks taalgebruik gebruikt voor alle middelen met botulinetoxine type A. In Nederland zijn voor cosmetisch gebruik onder meer de volgende middelen geregistreerd:
| Merk | Fabrikant | Werkzame stof | Bijzonderheid |
|---|---|---|---|
| Vistabel | Allergan (AbbVie) | onabotulinetoxine A | Het oorspronkelijke middel, in Nederland geregistreerd onder deze naam |
| Azzalure | Galderma | abobotulinetoxine A | Wordt gedoseerd in andere eenheden, dus niet één op één te vergelijken |
| Bocouture | Merz | incobotulinetoxine A | Bevat geen complexeiwitten |
| Alluzience | Galderma | abobotulinetoxine A | Kant-en-klare vloeibare vorm |
Alle middelen werken op dezelfde manier. De keuze hangt af van het behandelgebied en de ervaring van de arts.
Hoe werkt botulinetoxine type A?
Een spier trekt samen doordat een zenuw de signaalstof acetylcholine afgeeft. Botulinetoxine type A blokkeert die afgifte tijdelijk. De behandelde spier kan daardoor minder sterk aanspannen, en rimpels die door die beweging ontstaan worden minder diep.
Het effect is tijdelijk. De zenuw herstelt geleidelijk de verbinding met de spier, waardoor de werking na 3 tot 4 maanden afneemt. Botulinetoxine remt daarnaast de afgifte van stoffen die betrokken zijn bij pijnsignalen, zoals substance P en glutamaat. Dat verklaart waarom het ook wordt ingezet bij de behandeling van migraine.
Meer weten over botox?
Benieuwd wat botulinetoxine voor u kan betekenen? Tijdens een vrijblijvend consult legt onze cosmetisch arts uit wat realistisch is en welke behandeling bij u past.
Referenties
- Scott AB. Botulinum toxin injection into extraocular muscles as an alternative to strabismus surgery. Ophthalmology. 1980;87(10):1044-1049.
- Carruthers JD, Carruthers JA. Treatment of glabellar frown lines with C. botulinum-A exotoxin. J Dermatol Surg Oncol. 1992;18(1):17-21.
